REYMONT.PL - literatura

Wojciech Bruszewski, fotograf, pionier polskiej sztuki wideo, a od paru lat także profesor sztuk plastycznych, napisał bardzo interesującą książkę. Szkoda tylko, że książki łódzkich artystów wydają oficyny z innych miast - Fotografa wydała Korporacja ha!art.
Książka nosi tytuł „Fotograf”, jej głównym bohaterem jest Fotograf, zaś pierwowzorem tej tytułowej postaci jest fotograf Wojciech Bruszewski, autor dzieła. Nietrudno zgadnąć, o czym będzie mowa. I rzeczywiście - wiele się tu mówi o dawnych i współczesnych technikach, o słynnych postaciach z historii fotografii, o ewolucji w kierunku sztuki wideo. Ale to nie jest jedyny temat - w ramach poszerzania tła otzrymujemy nie tylko barwne anegdoty o awangardowych artystach, ale też rozgałęziające się wielokierunkowo wątki historyczne.
„Fotograf” składa się z krótkich akapitów, będących jakby kolejnymi ujęciami filmu wyświetlanego w prywatnym kinie pamięci. Czasem jedno, a czasem kilka takich ujęć tworzy większą całość, oddzieloną w tekście gwiazdką. Takie sceny, montowane równolegle, pochodzą z kilku splecionych ze sobą wątków. Plener artystyczny w PGR Rozkosz w latach 70. (niczym przygody czterech pancernych zlepiony z kilku przeżytych plenerów), pobyt autora w Berlinie Zachodnim (prestiżowe stypendium DAAD) i inne artystyczne podróże, dzieciństwo i młodość we Wrocławiu. Do tego perypetie z podpisywaniem niemieckiej kapitulacji, Pablo Picasso na wrocławskim Światowym Kongresie Intelektualistów w Obronie Pokoju czy pionier fotografii Edward Muybridge w życiu osobistym i pracy zawodowej. Prawda zmieszana ze zmyśleniem, nieznane szczegóły, smakowite anegdoty, przystępnie podane ciekawostki techniczne z dziedziny wideo i telewizji. Poetyka fragmentu – podobnie jak modne ostatnio na imprezach sałatki – wchłonie wszystko. Co wcale nie znaczy, że każdy składnik rzeczywistej czy duchowej strawy wzbogaca jej smak.
Będąc prekursorem polskiej sztuki wideo, reprezentantem Polski na Documenta w Kassel, członkiem awangardowego Warsztatu Formy Filmowej, Bruszewski potrafi przyznać, że nie rozumie działań Josepha Beuysa. Nie rozumie też, dlaczego o siedem worków śmieci i czerwoną miotłę (narzędzie i plon jednej z politycznych akcji Niemca) walczą muzea sztuki z całego świata. Bruszewski delikatnie kpi ze społecznych ambicji Beuysa, a jednocześnie widać, że go lubi. Większość ludzi ma do sztuki awangardowej stosunek skrajny – albo bałwochwalczo uwielbiają, albo mieszają z błotem. Oczywiście nigdy nie powiedzą, że czegoś nie rozumieją. Autor „Fotografa” sprawiedliwie rozdziela pochwały i ironiczne szpileczki. Na przykład taki cytat o spotkaniu dwóch artystycznych tradycji na wspólnym plenerze: Między posiłkami malarze chodzą po pegeerowskich polach i uprawiają malarstwo sztalugowe. Awangarda w dzień pije i się wygłupia, a wieczorami robi odczyty, projekcje filmowe i instalacje. W nocy piją razem…
Autor w ciekawy sposób pokazał też swój patriotyzm. To ten rodzaj patriotyzmu, który ujawnił się podczas meczu na Wembley. Zniewagi angielskich kibiców wywołały w odruchu buntu ułańskie szarże naszych piłkarzy. Podobnie wiele razy było w historii. Ale jednocześnie jest to patriotyzm dumy z osiągnięć naszych wynalazców, matematyków, logików czy astronomów. Łukasiewicza, Wolszczana, Ajdukiewicza… o których tak chętnie zapominamy, o ile w ogóle o nich słyszeliśmy.
Z ewidentnych plusów książki wymienić trzeba jeszcze bardzo inteligentną reklamę. Autor tej książki w roku 1977 w Berlinie Zachodnim kupił magnetowid. Był to pierwszy prywatny magnetowid w Polsce. Sony VTR AV3420. I tu pojawia się przewrotnie sformułowany slogan: Sony już od 1977 roku nie tylko w rękach MO i SB. Może za zacytowanie tego tekstu też mi coś skapnie od bogatego koncernu?
Warto też wspomnieć o ilustracjach, które zamiast w książce pojawiły się na stronie internetowej poświęconej „Fotografowi”, co było decyzją dobrą. Gdyby te wszystkie zdjęcia zamieścić w książce, zrobiłby się mały album – mały, ale gruby i pewnie drogi. Przy okazji: strona www.fotograf. fm jest znakomita.
Za dużo jest za to alkoholowych wspomnień. Ileż to wypiliśmy win siarkowych, ile czystego spirytusu. Brzmi to trochę jak poniedziałkowe przechwałki młodzieńców wspominających weekendowe wyczyny.
Książka nie jest też niestety najlepiej zredagowana. Pomińmy już denerwującą manierę pisania wszystkiego, co się da, wielką literą (Denaturat, Stan Wojenny). Zdarzają się też ewidentne pomyłki, np. żle zacytowany przekład Ważyka, zlokalizowanie działań polskich legionistów na Tahiti (zamiast Haiti) itp.
Piotr Grobliński